Stel u krijgt de vraag: wat zijn de grootste gezondheidsgevaren?
U mag kiezen uit: weinig sociale steun, sociale isolatie, roken, eenzaamheid, weinig bewegen, te veel alcohol, overgewicht en luchtvervuiling. Grote kans dat uw top drie bestaat uit roken, alcohol en overgewicht. Logisch, want dat zijn de clichés die we kennen: zwarte longen, dicht geslipte aderen en hoge bloeddruk. Maar verrassing: de lijst staat eigenlijk al in de juiste volgorde. Sociale factoren zijn het grootste risico voor onze gezondheid. Nog vóór roken, alcohol en overgewicht. Eenzaamheid en een gebrek aan een sociaal netwerk zijn zelfs dodelijker dan menig sigaretje. Maar heel eerlijk, het is makkelijker om te zeggen ‘beweeg meer’ dan dat je zegt ‘breid je netwerk uit’.
Campagnes tegen roken zijn overal. We worden aangespoord te bewegen en een gezonde leefstijl na te streven. Prima, allemaal belangrijk. Maar gezondheid is niet alleen een kwestie van persoonlijke discipline. Mensen met weinig sociale steun zitten vaak in een permanente stressmodus. Niemand om hun zorgen mee te delen, niemand die merkt dat het niet goed gaat, en zeker niemand die een handje helpt als het leven tegenzit. Stress knabbelt direct aan lichaam en geest. De focus bij gezondheid op het individu verhult de echte oorzaken.
De echte boosdoener is onze omgeving. Natuurlijk niet onze vrienden en kennissen, in tegendeel, wel hoe onze buurt eruitzien. Afgelopen decennia verdwenen veel buurthuizen, ontmoetingsplekken zijn wegbezuinigd of commercieel geworden. In wijken die vanaf de jaren ’80 gebouwd werden was efficiëntie belangrijker dan gezelligheid. Groen, ontmoetingsplekken, café’s, winkeltjes, alles wat het leven een beetje leuker maakt, kreeg weinig aandacht. Daarom is het niet zo vreemd dat in veel vinex-wijken mensen vaker eenzaam zijn dan in stadscentra, waar wonen, werken en uitgaan samenkomt. Eenzaamheid is geen natuurwet; het is dus een politieke keuze.
Wie gezondheid serieus neemt, moet verder kijken. Maatjesprojecten zijn mooi, maar onvoldoende. Gezondheid is geen individuele hobby, het is een collectieve onderneming. Hier ligt de grootste kans op winst: samen. Wat moeten we doen? Wij willen volop inzetten op leefbare buurten, waar je makkelijk in contact komt met anderen. We willen investeren in buurthuizen. Zorgen voor gezamenlijke groene ruimtes zoals buurtmoestuinen. Het verenigingsleven versterken. Het oprichten van coöperaties stimuleren in bijvoorbeeld zorg, kinderopvang en energie. En wijken bouwen met ontmoetingsplekken, meergeneratiewoningen en hofjes.
Want eerlijk is eerlijk: samen is het veel gezelliger. En het schijnt zelfs gezonder te zijn.
Eveline Kroes
Lijsttrekker PvdA, GroenLinks en In Beweging